Çocuklarda Diş Çürüğü Nasıl Önlenir? Ebeveynlerin Bilmesi Gerekenler

Çocuklarda diş çürüğünü önlemenin temelinde üç alışkanlık yer alır: ilk diş çıktığı andan itibaren florürlü diş macunuyla düzenli fırçalama, şekerli yiyecek ve içeceklerin tüketim sıklığını sınırlama ve düzenli diş hekimi kontrolleri. Süt dişlerinin minesi kalıcı dişlere göre daha incedir; bu nedenle süt dişlerinde çürük daha hızlı ilerleyebilir. Çürük riski taşıyan çocuklarda florür vernik ve fissür örtücü gibi koruyucu uygulamalar da gündeme gelebilir.

Çocuklarda Diş Çürüğü Neden Oluşur?

Diş yüzeyinde biriken plaktaki bakteriler, besinlerdeki şekerleri asite dönüştürür. Bu asit, minedeki mineralleri çözerek çürüğün başlamasına neden olur. Burada şekerin miktarı kadar ne sıklıkla tüketildiği de önemlidir. Her şekerli yiyecek veya içecekten sonra dişler bir süre asit etkisi altında kalır. Gün boyu sık aralıklarla atıştırmak, dişlerin bu etkiye maruz kaldığı süreyi uzatır.

Çocuklarda çürük riskini artıran başlıca etkenler şunlardır:

• Şekerli yiyecek ve içeceklerin gün içinde sık tüketilmesi
• Çocuğun biberonla süt, meyve suyu veya şekerli içecek içerek uyuması
• Dişlerin düzenli ve yeterli fırçalanmaması
• Florürlü diş macunu kullanılmaması
• Anne, baba veya kardeşlerde tedavi edilmemiş çürük bulunması

Süt dişlerindeki çürük yalnızca o dişi etkilemez. Ağrı, enfeksiyon ve erken diş kaybı, çocuğun beslenmesini ve kalıcı dişlerin yerleşimini de etkileyebilir. Süt dişlerinin neden korunması gerektiği Süt Dişleri Neden Tedavi Edilmelidir? yazısında ayrıntılı olarak ele alınıyor.

Diş Fırçalamaya Ne Zaman ve Nasıl Başlanmalı?

Diş fırçalamaya ilk süt dişi ağızda göründüğünde, genellikle altıncı ay civarında başlanır. Dişler günde iki kez fırçalanmalıdır; bunlardan biri gece yatmadan önce yapılmalıdır. Küçük başlı ve yumuşak kıllı bir çocuk diş fırçası kullanılır.

Küçük çocuklar dişlerini kendi başlarına yeterince temizleyemez. Bu nedenle ebeveynin en az yedi yaşına kadar çocuğun dişlerini fırçalaması ya da fırçalamaya yardım edip denetlemesi önerilir. Fırçalamadan sonra fazla macun tükürülür ancak ağız suyla çalkalanmaz. Böylece florür diş yüzeyinde daha uzun süre etkili olur.

Yaş	Macun miktarı	Macundaki florür miktarı
0–3 yaş	Fırçaya ince bir tabaka hâlinde, pirinç tanesi kadar	En az 1000 ppm
3–6 yaş	Bezelye tanesi kadar	1000–1500 ppm
7 yaş ve üzeri	Bezelye tanesi kadar	1350–1500 ppm florür içeren aile tipi macun kullanılabilir

Macundaki florür miktarı ambalajda ppm olarak belirtilir. Önerilen miktarın aşılmaması önemlidir, çünkü küçük çocuklar fırçalama sırasında macunun bir kısmını yutabilir. Çocuğun macunu tüpten yemesine izin verilmemelidir. Diş hekimi, çocuğun çürük riskine göre farklı bir macun önerebilir.

Dişler birbirine temas etmeye başladığında diş aralarında da plak birikebilir. Bu dönemden itibaren diş arası temizliği için diş ipi kullanımı, diş hekiminin önerisiyle günlük bakıma eklenebilir.

Beslenmede Nelere Dikkat Edilmeli?

Çürüğü önlemek için şekeri tamamen yasaklamak gerekmez; asıl amaç şekerli tüketimin sıklığını azaltmaktır. Şu öneriler dişlerin gün içinde asit etkisinde kaldığı süreyi kısaltmaya yardımcı olabilir:

• Şekerli yiyecek ve içecekleri ana öğünlerle sınırlamak
• Ara öğünlerde taze sebze, meyve, peynir ve şeker eklenmemiş yoğurt gibi seçenekleri tercih etmek
• İçecek olarak öncelikle su ve sade süt vermek
• Meyve sularını gün boyu değil, az miktarda ve öğünle birlikte sunmak
• Dişe yapışan şekerlemeleri ve kuru meyveleri sık tüketmemek
• Gece dişler fırçalandıktan sonra sudan başka bir şey vermemek

Biberon ve Gece Beslenmesinde Nelere Dikkat Edilmeli?

Çocuğun biberonla, özellikle süt, meyve suyu veya şekerli içecek içerken uyuması çürük riskini artırır. Uykuda tükürük akışı azaldığından içeceklerdeki şekerler dişlerin üzerinde daha uzun süre kalır. Bu tür çürük çoğunlukla üst ön dişlerde başlar.

Çocuk biberonla uyutulacaksa biberonda yalnızca su bulunmalıdır. Emzik bal, şeker veya şekerli bir sıvıya batırılmamalıdır. Altıncı aydan itibaren bardaktan içmeye geçiş desteklenebilir; biberonun bir yaş civarında bırakılması önerilir.

Emzirmenin çocuk için önemli yararları vardır. Gece beslenmelerinin sürdüğü dönemde dişlerin düzenli temizlenmesi ve diş hekimi kontrollerinin aksatılmaması önem kazanır.

Diş Hekiminin Uygulayabileceği Koruyucu Yöntemler

Diş hekimi muayenede yalnızca var olan çürükleri değil, çocuğun çürük riskini de değerlendirir. Koruyucu uygulamaların türü ve sıklığı bu riske göre belirlenir.

Florür Vernik

Florür vernik, yüksek oranda florür içeren ve diş yüzeyine ince bir tabaka hâlinde sürülen koruyucu bir uygulamadır. Mineyi asit etkisine karşı daha dirençli hâle getirerek çürük olasılığını azaltmayı amaçlar. Uygulama kısa sürer ve ağrısızdır. Çürük riski taşıyan çocuklarda belirli aralıklarla tekrarlanabilir; tekrarlama sıklığı diş hekimi tarafından belirlenir.

Fissür Örtücü

Azı dişlerinin çiğneme yüzeylerinde fissür adı verilen derin oluk ve çukurlar bulunur. Bu bölgeler diş fırçasıyla tam olarak temizlenemediği için çürük sıklıkla buralarda başlar. Fissür örtücü, bu oluklara uygulanan akışkan bir materyaldir. Yüzeyi örterek besin ve plak birikimini azaltır ve çürük olasılığını azaltmayı amaçlar.

Fissür örtücü çoğunlukla kalıcı azı dişleri sürdükten sonra uygulanır; ilk büyük azı dişleri genellikle altı yaş civarında çıkar. Bazı durumlarda süt azı dişlerine de uygulanabilir. Materyal zamanla aşınabileceği veya yer yer kopabileceği için kontrollerde bütünlüğü incelenir.

Düzenli Kontroller

Düzenli kontroller, çürüğün henüz başlangıç aşamasındayken fark edilmesini sağlar. Çocuğun ilk diş hekimi muayenesinin ne zaman yapılması gerektiği ve kontrollerin hangi sıklıkla planlandığı Çocuklarda İlk Diş Hekimi Muayenesi Ne Zaman Yapılmalı? yazısında anlatılıyor.

Çürüğün Erken Belirtileri Nelerdir?

Çürük çoğu zaman ağrı başlamadan önce fark edilebilecek değişikliklerle kendini gösterir. Erken evrede, özellikle üst ön dişlerin diş etine yakın bölümünde mat, tebeşir beyazı lekeler görülebilir. Bu lekeler zamanla kahverengi veya siyah renk değişikliğine ve diş yüzeyinde boşluğa dönüşebilir.

Başlangıç evresindeki bazı lezyonlar, florürlü uygulamalar ve iyi ağız bakımıyla durdurulabilir. Çürüğün hangi aşamada dolgu gerektirdiği Diş Çürüğü Nasıl İlerler? Hangi Aşamada Dolgu Gerekir? yazısında ele alınıyor.

Şu bulgular fark edildiğinde diş hekimine başvurulmalıdır:

• Dişlerde beyaz, kahverengi veya siyah lekeler
• Diş yüzeyinde görülen boşluk ya da kırık
• Sıcak, soğuk veya tatlı yiyeceklerle ortaya çıkan hassasiyet
• Çocuğun belirli bir taraftan çiğnemekten kaçınması

Dişin çevresinde veya yüzde şişlik, ateşle birlikte diş ağrısı ya da çocuğu geceleri uyandıran ağrı varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

Ebeveynin Ağız Sağlığı Çocuğu Etkiler mi?

Çürüğe yol açan bakteriler, tükürük yoluyla bakım veren kişilerden çocuğa geçebilir. Bu nedenle anne ve babanın kendi çürüklerini tedavi ettirmesi ve ağız bakımına dikkat etmesi çocuğun ağız sağlığını da destekler. Kaşık ve çatal paylaşmamak, düşen emziği ağızla temizlememek bu geçişi azaltmaya yardımcı olabilir.

Çocuklar alışkanlıkları çoğunlukla ebeveynlerini izleyerek edinir. Dişlerin ailece aynı saatte fırçalanması, fırçalamanın çocuk için doğal bir günlük rutin hâline gelmesini kolaylaştırır.

Sık Sorulan Sorular

Çocuklarda florürlü diş macunu hangi yaşta kullanılmaya başlanır?

Florürlü diş macunu, ilk süt dişi çıktığında kullanılmaya başlanabilir. Üç yaşından küçük çocuklarda pirinç tanesi kadar, üç yaşından büyük çocuklarda bezelye tanesi kadar macun yeterlidir.

Çocuk diş macununu yutarsa ne olur?

Önerilen miktarda macun kullanıldığında yutulan miktar azdır. Çocuğun macunu tüpten yemesine izin verilmemeli ve macun ulaşamayacağı bir yerde saklanmalıdır. Çocuğun büyük miktarda macun yediğinden şüpheleniliyorsa 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi aranabilir ya da bir sağlık kuruluşuna başvurulabilir.

Çocuk diş fırçalamak istemezse ne yapılabilir?

Fırçalamayı her gün aynı saatte yapmak, çocuğun kendi fırçasını seçmesine izin vermek ve dişleri birlikte fırçalamak alışkanlığın oturmasına yardımcı olabilir. Çocuk kendi başına fırçalamak istese bile ebeveynin ardından dişleri kontrol edip eksik kalan bölgeleri temizlemesi gerekir.

Florür vernik çocuklar için güvenli mi?

Florür vernik, diş hekimi tarafından küçük miktarlarda uygulanan ve çocuklarda yaygın olarak kullanılan bir koruyucu yöntemdir. Uygulamadan sonra diş hekiminin verdiği yeme-içme ve fırçalama önerilerine uyulmalıdır.

Fissür örtücü ne kadar süre dayanır?

Fissür örtücü uzun süre yerinde kalabilir. Ancak çiğneme kuvvetleriyle aşınabilir veya kısmen kopabilir. Kontrollerde durumu incelenir ve gerekirse yenilenir.

Meyve suyu çocukların dişlerine zarar verir mi?

Meyve suları doğal da olsa şeker içerir ve sık tüketildiğinde çürük riskini artırabilir. Taze meyvenin kendisini tercih etmek, meyve suyunu ise az miktarda ve öğünle birlikte vermek daha uygundur.

Bu önlemlerle çürük tamamen önlenebilir mi?

Düzenli fırçalama, dengeli beslenme ve koruyucu uygulamalar çürük riskini önemli ölçüde azaltabilir ancak her durumda tamamen ortadan kaldırmayabilir. Bu nedenle düzenli kontroller, olası bir çürüğün erken dönemde fark edilmesi için gereklidir.

Çocuk için hangi koruyucu yöntemlerin gerekli olduğu; yaşına, beslenme ve fırçalama alışkanlıklarına, florür kullanımına, daha önce çürük geçirip geçirmediğine ve diş hekiminin muayenede belirlediği çürük riskine göre belirlenir.

-NHS – Children's teeth

-American Academy of Pediatric Dentistry – Policy on Early Childhood Caries: Consequences and Preventive Strategies

Editör iletişim: info@unluakademi.com